Podpis pod zdjęciem

Dzisiaj są takie obszary, na których gospodarują Lasy Państwowe, a ich walory przyrodnicze nie ustępują parkom narodowym – mówi Adam Płaksej, dyrektor RDLP we Wrocławiu
Foto: Krzysztof Fronczak

LEŚNICY POTRAFIĄ CHRONIĆ PRZYRODĘ
Rozmowa z Adamem Płaksejem, dyrektorem Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych we Wrocławiu

Gospodarowanie w lasach górskich różni się znacznie od gospodarowania w lasach nizinnych.
Oczywiście, inny jest skład gatunkowy lasów, inny jest też poziom trudności pozyskiwania drewna. RDLP Wrocław gospodaruje na ponad 500 tys. hektarów, ale obejmuje swoim zasięgiem nie tylko Sudety, pasmo pogórza, także niziny. Mamy tu zróżnicowanie geograficzne, mikroklimatyczne, glebowe, wszystkie siedliska lasu, jakie występują w całym kraju. Siedliska borowe zajmują 45%, lasowe 54%, olsowe 1%. Udział siedlisk nizinnych wynosi 59%, wyżynnych 13%, a górskich 28%.
Jedno jest pewne: leśnicy Dolnego Śląska mogą zaprezentować pełny zakres swojej wiedzy leśnej i umiejętności praktycznych gospodarowania w lesie. Mamy oczywiście i problemy, związane głównie z pozyskaniem drewna, jego wywiezieniem z lasu i sprzedaniem. Problemem jest też pogoda, długotrwałe zimy powodują, że długo nie możemy wchodzić z odnowieniami lasu. Niemożność wejścia wiosną do lasu w celu pozyskiwania drewna powoduje też trudną sytuację finansową. Są to jednak bieżące problemy, które w górach występują zawsze, ale gdy zima jest dłuższa, wtedy się nasilają. Większość nadleśnictw w naszej dyrekcji samofinansuje się, ale w niektórych koszty pracy są większe niż przychody dlatego muszą być dotowane z Funduszu Leśnego. Nadleśnictwa samofinansują się również, dlatego, że na skutek rewizji planów urządzania lasu okazało się, że można więcej pozyskiwać niż w poprzednich latach. W niektórych nadleśnictwach zwiększyliśmy pozyskiwanie nawet o ok. 30%.

To brzmi groźnie...
Wszystko odbywa się bez naruszania trwałości lasu i jego funkcji. Pozyskiwanie nie przewyższa przyrostu, tym niemniej gdy rozpoczynałem pracę we wrocławskiej dyrekcji w 1991 roku pozyskiwano ok. 1,5 mln m3 surowca, dzisiaj 2,3 mln m3 i nie dlatego, że nadmiernie eksploatujemy drzewostany. Nowe plany urządzania stwierdzają, że można to robić bez szkody dla ekosystemów, a poza tym drzewostany mniej narażone na szkody przemysłowe dają lepsze przyrosty.

To tereny typowo turystyczne, czy rozwój turystyki nie stanowi zagrożenia dla lasów?
Na tym obszarze rozwijał się bardzo dynamicznie przemysł, w tym również górniczy w okolicach Wałbrzycha. Dziś jest tu duże bezrobocie, nic więc dziwnego, że wielu mieszkańców szuka swojej szansy w turystyce, w agroturystyce. Powstają gospodarstwa turystyczne, z roku na rok przyjeżdża tu coraz więcej turystów i z pewnością turystyka będzie się nadal rozwijać. To dla lasów poważny problem. Turystyka bowiem zawsze powiązana jest z bardzo dużą antropopresją, z budową infrastruktury, w naszym szczególnym przypadku również tej narciarskiej – wyciągów, nartostrad, barów. To bardzo niebezpieczna ingerencja w drzewostany górskie. Tak jak powiedziałem, jest to dla lasów bardzo uciążliwe, ale leśnicy przyjmują to jako pewną konieczność. Nie można zamknąć drzwi do lasu, lasy muszą być ogólnodostępne. Dlatego tak ważna jest edukacja leśna społeczeństwa, którą prowadzą wszystkie nasze nadleśnictwa, po to, aby turyści byli świadomi tego co można, a czego nie można robić w lesie. W każdym nadleśnictwie są wytyczone ścieżki przyrodniczo-leśne przybliżające najbardziej istotne fragmenty lasu i uczące szacunku dla lasu. Edukację tę kierujemy szczególnie do młodzieży, bo to przecież ludzie młodzi już za chwilę będą decydować o przyszłości lasów, a teraz swoją wiedzę mogą przekazywać nie tylko koleżankom i kolegom, ale również rodzicom.

Czy lasom górskim udaje się obronić przed ingerencją, o której pan wspomniał?
Staramy się przekonywać do naszych racji, ale nie możemy przeciwstawiać się rozwojowi gmin, rozwojowi turystyki. Staramy się wskazywać takie rozwiązania, które byłyby jak najmniej szkodliwe dla lasu. Widać, że samorządy rozumieją te problemy. Bardzo dużo projektów udało się tak zmodyfikować, by nadmiernie nie ingerowały w strukturę lasu.

W jakim stanie zdrowotnym są sudeckie lasy?
Jest to stan stabilny, można powiedzieć dobry. Nie obserwujemy zjawisk, które mogłyby zagrażać naszym lasom. Istnieje jedynie problem z dolnoreglowymi drzewostanami świerkowymi. Są one bardzo mocno zahubione i obawiamy się, że w niesprzyjających warunkach pogodowych będą zamierać.

A w Górach Izerskich?
Nie ma już tam pustych, wylesionych połaci, a przecież las zamarł w latach 80. ubiegłego wieku na powierzchni ponad 15 tys. hektarów. Nie wszędzie rosną jeszcze świerki, jodły czy jawory, ale są drzewostany, w których przeważają gatunki przedplonowe – brzozy, jarzębiny. Korzystając z ich osłony będziemy sadzić tam gatunki docelowe.

Świerki dominują na tym terenie, czy prowadzona jest przebudowa drzewostanów?
Rzeczywiście, dawni właściciele sadzili tu przede wszystkim świerki. Szybko osiągały wiek rębny i dawały duże zyski. Takie monokultury są bardziej narażone zarówno na czynniki abiotyczne, jak i biotyczne. Musimy przebudować bardzo dużo powierzchni. Realizujemy program restytucji jodły w Sudetach, ale sadzimy też buki, jawory i inne gatunki towarzyszące na siedliskach górskiego boru mieszanego.

Jodłowe drzewostany to już niestety chyba historia. 
To prawda. Zdarzają się jedynie pojedyncze drzewa, z których pozyskujemy nasiona. Dbamy też o odnowienia naturalne pod tymi drzewami, grodzimy i chronimy młode sadzonki, które są przysmakiem dla jeleniowatych.
Program odtworzenia jodły współfinansowany przez EkoFundusz, NFOŚiGW i WFOŚiGW we Wrocławiu realizowany jest od początku 1999 roku. Kiedy rozpoczynaliśmy restytucję jodły, jej udział procentowy w strukturze sudeckich lasów wynosił 0,3%, teraz stanowi w naszych drzewostanach 1,1%, ale większość pracy dopiero przed nami.
W warunkach sudeckich optymalne dla jodły siedliska występują na powierzchni ok. 25 tys. ha, średniorocznie sadzi się ją na 200 ha. Oznacza to, iż proces odtworzenia jodły będzie trwał wiele lat.
Założyliśmy kilka plantacji zachowawczych. Braliśmy nasiona z różnych okolic, z Beskidu Sądeckiego, z Beskidu Żywieckiego i innych, łącznie z 65 miejsc. W tej chwili prowadzimy badania,  mające określić, z której części kraju pochodzący materiał genetyczny daje na tym terenie najlepsze rokowania do dalszej hodowli.

Niebawem w Lasach Państwowych rozpocznie się inwentaryzacja zasobów przyrodniczych...
Jesteśmy do niej całkowicie przygotowani. Powołaliśmy zespoły, które będą koordynowały tę pracę.

To zapewne ułatwi rozwiązywanie wielu konfliktów, również z organizacjami pozarządowymi.
Zawsze są rozbieżności zdań, ale nie nazwałbym tego konfliktami, raczej właśnie rozbieżnością w interpretacji różnych zjawisk.

Na przykład?
Na przykład niektórzy twierdzą, że nie ten a inny obszar powinien być poddany szczególnej ochronie. Czasami są spory dotyczące przebiegu jakiejś drogi czy innej inwestycji. Podkreślę jeszcze raz: musimy dbać o lasy, ale jako firma państwowa musimy też dbać o rozwój gmin, budownictwa itp., co nie zawsze jest po myśli reprezentantów konserwatorskiej ochrony przyrody. Zawsze będzie istniał spór pomiędzy zwolennikami ochrony czynnej i biernej. W ostatnich latach bardzo zmieniło się w leśnictwie, leśnicy inaczej niż kiedyś rozumieją funkcje lasu i starają się prowadzić gospodarkę leśną w sposób najbardziej zbliżony do naturalnego.
Dzisiaj są takie obszary, na których gospodarują Lasy Państwowe, a ich walory przyrodnicze nie ustępują parkom narodowym. Leśnicy nie są destabilizatorami przyrody, potrafią ją chronić w sposób czynny. Co oczywiście nie znaczy, że nie należy pozostawiać pewnych obszarów nienaruszonych, chociażby w celach badawczych. 

Dziękuję za rozmowę.
Rozmawiał: Jacek Zyśk